Gemeente veurne

Inventarisatie van het Veurnse funeraire erfgoed

Grafmonument in de vorm van een Aediculum (tempeltje) van de Veurnse fotograaf Marcel Maelstaf en zijn ongehuwde zussen Marie, Marguerite en Henriette

Inventarisatie van het Veurnse funeraire erfgoed

Sinds het decreet op de begraafplaatsen van 2004 zijn alle gemeentebesturen verplicht een lijst te hebben van het waardevol funerair erfgoed. In onze regio heeft Koksijde reeds lange tijd zo’n lijst opgemaakt. Veurne heeft destijds een lijst opgemaakt voor de kerkhoven van Vinkem, Wulveringem en Houtem, waar ook Familiekunde Westkust haar medewerking aan verleende.

Op initiatief van burgemeester Peter Roose van Veurne werd een werkgroep opgericht in de schoot van het stadsbestuur met de bedoeling de inventarisatie nu ook te doen voor de resterende kerkhoven en begraafplaatsen van Veurne, namelijk Veurne-Oude Vestingstraat, Avekapelle, Booitshoeke, Eggewaartskapelle, Steenkerke en Bulskamp. Een initiatief die we met onze vereniging zeer toejuichen en daarom ook met raad en daad willen steunen. Onze afdeling heeft voorzitter Joeri Stekelorum en bestuurslid Willy Moons afgevaardigd in de werkgroep. Een ideale combinatie: Joeri heeft dankzij zijn kennis over de families uit de regio reeds diverse projecten inzake funerair erfgoed (Houtem, Vinkem, Wulveringem, Reninge, Alveringem, Gijverinkhove) mee begeleid; Willy heeft heel goed zicht op de Veurnse families dankzij zijn uitgave “Huwelijken stad Veurne 1796-1912” en zijn jarenlange ervaring als journalist voor diverse nieuwsbladen. Daarnaast maken ook amateur kunsthistoricus Maurits Timperman en historicus Jan Van Acker deel uit van de werkgroep, naast een tweetal stadsambtenaren.

Hoe wordt er nu concreet te werk gegaan bij de inventarisatie ?

Twee groepen van telkens twee leden van de werkgroep (resp. Willy en Joeri, Maurits en Jan) brengen de aanwezige grafmonumenten van elke begraafplaats in kaart door een rondgang ter plaatse. Daarbij wordt elk grafmonument getoetst aan de volgende criteria:

  • Kunsthistorisch belang: hier worden de artistieke en kunsthistorische kwaliteiten van het grafmonument beoordeeld: sommige monumenten zijn immers uniek in hun soort; vooral in de 19de eeuw werd er op toegezien dat eenzelfde soort grafmonument uniek was op een bepaalde begraafplaats; een belangrijke firma van mooie en unieke grafmonumenten was bijv. de firma Lapiere uit Ieper; hiervan zijn er op de begraafplaats van de Oude Vestingstraat diverse voorbeelden; ook het materiaalgebruik kan bijv. een subcriterium zijn dat wordt gehanteerd om dit criterium aan te stippen (bijv. gebruik van fonten of gietijzeren kruisen)
  • Beeldbepalende grafmonumenten: deze graven geven de typische sfeer weer op de begraafplaats door bijv. het feit dat ze uittronen boven de andere monumenten of bijv. deel uitmaken van een rij langs het hoofdpad van de begraafplaats
  • Grafmonumenten met een lokaal-historisch belang: hier wordt gekeken naar de personen of families die er begraven liggen; hebben deze personen bijv. een rol gespeeld in de geschiedenis van stad, dorp of land (burgemeesters, pastoors, industriëlen, oorlogsslachtoffers, …)
  • De bewaartoestand van het monument: indien een bepaald type grafmonument meerdere malen voorkomt, maar enkele zijn in uitzonderlijk goede staat, terwijl de andere reeds vervallen zijn, dan wordt op basis van de bewaartoestand een keuze voor behoud gemaakt; eventueel te combineren met de andere criteria
  • Artistieke waarde van het grafmonument: een graf kan een heel gewoon zerk hebben, maar door bijv. de aanwezigheid van een beeld van een lokale of zelfs nationale kunstenaar, heeft het monument een meerwaarde

Bij de rondgang en het bekijken van de grafmonumenten wordt ook aandacht besteed aan kleine attributen op of rond het graf (bijv. een graftrommel, beeldjes, plaketten, de afpaling van het graf d.m.v. bijv. kettingen in zamak (legering van zink en aluminium), maar ook bijv. ensembles van naastliggende grafmonumenten die zorgen voor een zekere harmonie op de begraafplaats.

Om het archivalische en documentalistische nut van de inventarisatie kracht bij te zetten, worden ook van elk graf een of meerdere foto’s genomen. Ook de details, bijv. in de vorm van een fotomedaillon, worden mee gefotografeerd. Op die manier krijgen we een unieke documentatie over elke begraafplaats in onze regio.

Na de rondgang door beide groepen worden de resultaten verzameld en met elkaar geconfronteerd. Waar er consensus is over een bepaald grafmonument, wordt deze in de inventaris opgenomen. Twijfelgevallen worden bediscussieerd en op basis van de genomen foto’s of een tweede plaatsbezoek al dan niet mee in de inventaris opgenomen.

Onze FV-afdeling heeft bovendien het initiatief genomen om de personen die op de Veurnse begraafplaatsen liggen, ook nader te inventariseren. We werken dus niet alleen op grafniveau, maar ook op individueel niveau. Onze afdeling heeft immers met de ingescande bidprentjes en rouwbrieven ondertussen een groot documentair bestand. Van de 5.460 personen die op de begraafplaats Veurne Oude Vestingstraat begraven liggen, hebben we van maar liefst 4.589 een bidprentje en/of rouwbrief in onze collectie. Dat is 85 %! De personen die er begraven zijn, stierven tussen 1812 en 2013. Op basis van de informatie die we op de bidprentjes kunnen lezen, kan de inventarisatie bovendien nog verder verfijnd worden. Zo wordt op het grafmonument immers niet altijd het beroep vermeld. De bidprentjes geven ons die informatie soms wel. Ook voor de identificatie van oudstrijders van de eerste en tweede wereldoorlog bieden de bidprentjes een oplossing. Het is immers de wens van het stadsbestuur om graven van oudstrijders zeker te bewaren. Op die manier hebben we minstens 348 oudstrijders op de site Oude Vestingstraat kunnen identificeren.

Al deze informatie wordt via een dynamische excel-lijst bijgehouden en geïnventariseerd. Die lijst heeft bovendien het voordeel dat ook de administratie van de Veurnse dienst Burgerzaken haar informatie kan vervolledigen, verbeteren en verfijnen.

Als afdeling zijn we zeer tevreden dat het stadsbestuur van Veurne dit iniatief tot inventarisatie heeft genomen. We hopen ook dat men achteraf effectief de lijst zal gebruiken om een aantal beheersmaatregelen op de begraafplaatsen uit te voeren. Een aantal zeer waardevolle grafmonumenten van notabele Veurnaars bijv. is er zeer slecht aan toe en restauratie dringt zich op om verder verval te voorkomen.

Spijtig dat niet alle gemeenten in onze regio het voorbeeld van Veurne, Koksijde en Alveringem volgen. Spijtig ook dat, wanneer we als vereniging onze expertise (gratis en belangeloos) aanbieden aan een ander stadsbestuur, we met een kluitje in het riet worden gestuurd en men meent beter de hulp van het Agentschap Erfgoed Vlaanderen te moeten inroepen…

Joeri Stekelorum, Willy Moons (Familiekunde Vlaanderen regio Westkust vzw)

Contact

Afdeling Leven en Welzijn

Dienst cultuur en toerisme

Grote Markt 29, 8630 Veurne

cultuur@veurne.be (voor cultuurgebonden zaken)
archief@veurne.be (voor vragen i.v.m. archief)
oc@veurne.be (voor verhuur lokalen)

Facebook-pagina

Facebook pagina Furnevent

tel.058 33 55 35 (cultuur) en 058 33 55 38 (verhuur lokalen)
Medewerkers
LCP